Ali Dikme: “Mı va, belka mıletê ma esmer tenê amo ra xo!..”. (Dı zonu ra; iki dilli yayım).

-Nia de, tı Elewiya; tı wayirê pir u rayveria. Tı wayirê raa. Tı gereke vazê “ez Elewine”. To ke va “ez Mısılmanıne”, o oxt tı xo inkar kena. To ra vanê, “tı ke Mısılmana, bê camiye, namaz u rozê xo bıjê”…

“Mı va, belka mıletê ma esmer tenê amo ra xo!..”.

Esmer ez ke şine koti feteline, mı va, belka welat de mıletê ma tenê amo ra xo. Mı nia da ke hê be hê peyser şiyê. Gegane ki xorê qarin. Van, ‘to rê çı, tı se kena, çae honde kuna ra dıme? Çı beno, bıbo; ez ke na zon qesey ken, ezo ke ney rê wayir veji’ van. Tepia raa xo ra son.

Esmer dı cay de qomê ma ra dı teney şiy heqiya xo. Caê xo cenet bo, wertê gul u nuri de bımanê. Hurdımêna ki Bursa de dardi we. Mı çae nê sıma rê nusnay?

Rozê yena, ezı ki na homete ra bar ken, wertê sıma ra son. Na sıma pêrune rê weşiya bo: Pirê, Rayverê, Mursıdêbiarê, Zonê Ma ra kaji gulvang dano, bıdo. Mı be adet u kulturê Elewiyênia ma wedarê.

Çae mı nia va? Uwo ke şiyo heqiya xo, kerdo cınaza, ardo verê çêveri, cı ra rajiyêni cênê. Ez nia düri ra vınetıne, mı va, ala çutır na weşiya ninun’a peyêne anê hurendi? Piri mikrofon kerd xo dest. Va ke, “pêro pia têlewe de vınderê, nia saf bıjêrê, helaliye cême.” Mıleti pêro vatena dey kerde, heni jêde duzane çina, honde ke têlewe de vıneti. Taê sapqa peyser çarnenê, taê heni vındenê. Sate jüya. Jüna lowê mı dero, mı va,

“Bıra, çae sate jüye de helaliye cênê?” Va ke,

“Camiye de hona namaz derê. Heni anê hesav ke namaz ke xeleşiya, o ra dıme helaliye cêrina.” Mı va,

63054_357392507699807_856300199_n“Bıra, na hermete Elewiye niya?” Va ke,

“Elewiya.” Mı va,

“Nae key namaz u rozeo derg gureti bi?” Va ke,

“Çiyo henên çino. A ma rawa.” Mı va,

“Çae, eke henio, çae namaz sero vındenê? Gulvang cı dê, berê, wedarê.” Nia reyê çımi ardi mı ra, va ke,

“Yao, tı mısılman niya? To ra mıseme, çıwo?” Mı nia da ke, no zof hêrsıno, mı tenê bın ra guret. Mı va,

“Bıra, tı koti rawa? Va ke,

“Nazmiya.” Mı va,

“Heww, tı Qızılkilise rawa?” Reyna çımi ardi mı ra, mı va, nıka dano mı ro. Mı va,

“Bıra, meherediye; xorê qesey keme. Çae heni çımu ana mı ra? Ayvo, ez kokımıne!” Va ke,

“Apo, qa, tı ki zof xo sera şiya. Vana, ‘namaz çıko, çae honde vındarnenê, berê wedarê’. Çı beno, bıbo.”

Ma nia da ke, gulvang xeleşiyo, mılet kuno otobus, ezı ki gıra’ gıra’ şine lowê mordemeki de niştıne ro. Mı va,

“Mezeli xeylê düriê?” Va ke,

“Nê, apo.”

Ez bine ap. Ma xeylê şime, hergu ca toz u thafano, otobuşi ma berdime ortê mezelun de nayme ro. Arevê cınaza ki ame lowê mezele de vınet, meyt kerd mezele, herre kerde ra ser. Piri oncia gulvang da, xeylê ki kerd ra derg. Xatırgolmağiye (sareweşiye) ki çarna Tırki. Hezveta meyti çêverê mezelun de vıneta, pêro dest cênê, toqa kenê, vêrenê ra, sonê. O ra dıme endi kes xatırgolmağiye nêsono. Uza ra bime raşt, tepia niseme ro, otobuşi ma anê bonê cemi. Ez oncia şine bover destê yê mordemeki de niştıne ro. Mı va,

“Dereza, ezı ki Pırdosur rau.” Va ke,

“Hewww; maa mı uza rawa.”

Ma şime bonê cemi, mılet koto têpey, sonê, nu’ cênê, heni nisenê ro. Mı ki terê (jê) dinu nonê xo guret, şine, niştıne ro. Nat u bota mı nia da, mı werezaê xo caê nêdi. Çıke maa xo Pırdosur rawa, mı rê ki wereza yeno. Piri oncia Tırkiyê xo ra gulvang da. Uştime ra, nêverdano, yen cêr, jüy dest da hermê mı ro. Cêrune ra ke werezaê mıno. Ma pia şime cêr. Va ke,

“Bê, to rê çay biari.” Xo ra ezı ki ae wazen. Ma rê dı çay ardi, têlewe de niştime ro. Va ke,

“Apo, tı çae Mısılmanu de qarina?” Mı va,

“Hesa hesa, ez çae Mısılmanu de bıqari’? Mısılmani, Qurana xo esta, rozê xo esto, namazê xo esto, sonê, benê heci. Phonc sartê xo u hirıs u dı tarıqê xo esto. Ez dine de nêqarin. Ez, naê ke xo nanê ro Mısılmanu ser, dine de qarin. Tı sona camiye?”

“Nêson.”

“Tı sona hec?”

cila-yakma-638x303“Nêson.”

“Tı Qurane wanena?”

“Nêwanen.”

“Tı rozeo derg (Remezan) cêna?”

“Nêcên.” Mı va,

“O oxt tı züri kena.”

Xafılde oncia sırtmısê serê xo bi, va ke,

“Çae, ez gawurıne?”

Mı dest eşt ra cı, mı va,

“Ala ronise, qesey keme.” Oncia nişt ro. Mı va,

“Nia de, tı Elewiya; tı wayirê pir u rayveria. Tı wayirê raa. Tı gereke vazê ‘ez Elewine.’ To ke va ‘ez Mısılmanıne’, o oxt tı xo inkar kena. To ra vanê, ‘tı ke Mısılmana, bê camiye, namaz u rozê xo bıjê’.” Oncia xıla serê xo bi, mı oncia dest eşt ra cı, nişt ro. Mı vengê xo bırrna, qesey nêkerd. Cêra ra mı, va ke,

“Apo, çae qesey nêkena?” Mı va,

“Lao, tı sat reyê xıl bena, sona. Nia de, mılet qaytê ma beno.”

Şi, ma rê dı çayê bini ardi, eke jü ki lazekê tey ardo. Destê mı toqa kerd, va ke,

“Apo, tı koti ra yena?” Mı va,

“Austurya.” Va ke,

“Lewê mı to dest’a vo. Xızırê gılê Koê Bağıre bo ke tı doğri vana.” Mı va,

“Mı se va, bıra?” Va ke,

“Mı pêro hesnay; to na derezaê mı ra çı ke qesey kerd, mı gos da, ez na peyê to de pençere de bine.” Va ke, “Apo, na welat de mıletê ma tersu ver heni keno. Nê pêro vanê ‘ma Mısılmanime’, kes ki thowaê Mısılmanêni nêkeno. Elewiyênia xo ki inkar kenê. Fekê keşi ra nêvejino, nêvanê ‘ma Elewime’. “

Yê lazeki Zonê Ma qesey kerd. Werezaê mı zor kerd Tırki, peyniye de ma ameyme hurê. Ez ke bine raşt, va ke,

“Apo, destê xo mı de, phaçi keri!” Mı destê xo cı nêda, lew na çımun’a, bine raşt.

Esmer amalê mı pêro nia vêrd ra. Nıka amune, nine pêrüne nusnen. İsala reyna ke amune, mıletê ma tenêna yeno ra xo, zonê xo u kultırê xo tenêna rınd avê beno.

Ali Dikme

***

Bu, size hepinize benim “vasiyetim” olsun. Pir olur, Rayver olur, Mürşit olur, “dilimizde” hangisi “Gulvang” verirse versin, kabulümdür. Beni Alevi inancımız ve törelerimize göre defin edin derim…

“Ben dedim, insanlarımız bu yıl belki kendi benliğini bulmuşlardır”.*

Bu yıl memlekete daha bir umutla gittim; dedim, belki de insanlarımız artık bilinçlenmiş ve kendi benliğini bulmuşlardır, yani kimliğine sahip çıkar duruma gelmişlerdir. Öte taraftan kendime kızıyorum; diyorum, “sana ne, sen ne bu dile sahip çıkıyorsun, konuş yeter”. Yine de bu işin peşine düşmekten, didiklemekten ne çare ki kendimi alamıyorum.

Bu sene iki insanımız Hak’ın rahmetine kavuştular ve onlar Bursa’da toprağa verildiler. Şimdi, neden size bunu yazıyorum, bundan bahsedeceğim:

Elbet, bir gün gelir ben de bu dünyaya veda edeceğim. Bu, size hepinize benim “vasiyetim” olsun. Pir olur, Rayver olur, Mürşit olur, “dilimizde” hangisi “Gulvang” verirse versin, kabulümdür. Beni Alevi inancımız ve törelerimize göre defin edin derim.

Neden böyle diyorum? Bursa’da bu uğurladığımız canlardan birini yıkayıp kefenleyip tabuta koyup evin önüne getirip “rızalık” istediklerinde gördüğüm şu oldu:

Ben, şöyle uzaktan durup  seyrettim; dedim hele bu “rızalık” hizmetini nasıl yerine getireceklerdir. Pir, mikrofonu eline aldı, dedi: “Herkes yan yana gelsin, böyle safları sıklaştırsın!” Baktım herkes Pire uydu ve dediğini eksiksiz yerine getirdi; kimi de şapkasını ters çevirdi.

Biri, şöyle yanımda durmaktaydı. Saat tam bir! Bunun üzerine ben, ona dönüp:

-Kardeş, neden tam saat birde bu “helallik” alınmaktadır? Niye, bu kadın “Alevi” değil miydi?..

-Ya; Alevidir!..

-O halde, bu kadın namaz kılmamış ve Ramazan orucu tutmamış!..

-Öyle bir şey yok; o kadın bizden, Alevi.

-Şayet öyle ise, neden ezan vaktini, bu saati bekliyorlar? “Gulbank” duasını verdikten sonra götürüp defin etseler olmaz mı! Dedim. Şöyle bana bir göz gezdirdikten sonra:

-Niye; sen Müslüman değil misin! Senden mi öğreneceğiz, ne yapacağımızı, halla halla!.. Baktım, hemşehrim çok sinirli, biraz yatıştırmak ve gönlünü almak için alttan aldım:

-Kardeş, sen neredensin, nerelisin?

-Nazımiya..

-Halla halla; demek ki Kızılkilise’densin ha!.. Bu takılmam, işe yaramadı. Bu sefer eskisinden de daha kızarak ve sert bana baktı ki, dedim bu herhalde bana vurdu vuracak. Mecburen:

-Kardeş, kızma; muhabbet ediyoruz. Neden bana böyle ters ters göz atıyorsun; ben yaşlı bir adamım.

-Amca! Ama sen de çok ters şeyler söylüyorsun. Diyorsun, “Namaz nedir, neden bekletiyorsunuz? vs. ne olursa olsun!”.

Baktım, “Gulbank” güme gitti. Tören bitti, insanlar mezarlığa gitmek için otobüse doluştular. Ben de gidip aynı adamın yanına oturdum. Mahsustan; “Mezarlık epey uzak mıdır?” dedim ki aramızı biraz bulayım, yumuşasın.

-Hayır amca; uzak değil…

Ben artık amca olmuştum. Otobüs tozu dumana koyup epey bir yol kat ettikten sonra, nihayet mezarlığa vardık. Pir, tekrardan uzun bir “Gulbang duası” verdi. Başsağlığı dualarını da Türkçe verdi. Cenaze sahipleri mezarlık kapısında sıraya girip başsağlığı tebriklerini kabul ettikten sonra konuklar bir bir oradan ayrıldılar. Biz kalanlar ise tekrardan otobüse bindik ve Cemevine vardık. Ben, tekrardan gittim bana “amca” diyen ve kızan adamın yanına oturdum ve kendisine:

-Teyzeoğlu, ben de Pırdêsur (Kırmızıköprü) denim, dedim. O:

-Halla halla; e, benim annem de oralı!..

Bu arada cenazeden gelenler Cemevinde tekrardan sıraya girmişler; hayır yemeği almak için. Ben de onlara uydum, yemeğimi alıp gidip masaya oturdum. Sağa sola baktım teyze oğlumu göremedim. Pir, yemekte tekrardan Türkçe Gulbang duası okudu. Nihayetinde kalktık; merdivenden inerken hissettim ki biri eliyle sırtıma dokunuyor. Geriye dönüp baktığımda bunun, o teyze oğlum olduğunu gördüm. Bana dedi, “gel sana çay söyleyeyim”. Ben de, “iyi olur, bunu bekliyordum” diyerek niyetimi belli ettim ve beraber bir masaya oturduk. İlk sözü şu oldu:

-Amca, sen neden Müslümanlara böyle gıcıksın?

-Haşa haşa; ben neden Müslümanlara gıcık olup kızayım ki! Yok öyle bir şey; belli ki sen beni yanlış anlamışsın, dedim. Ve devamında:

-Müslümanların Kuran’ı yani bir kitabı var, orucu var, namazı var ve Hac’ca gidip Hacı olurlar. İnançlarının beş ana şartı ve otuz iki tarikata mensuplar. Ben onlara neden kızayım ki! Ben onlara değil, onlar gibi olmayan onlar gibi davrananlara, onları taklit edenlere kızıyorum. Ve, sözlerime hiç ara vermeden:

-Sahi; sen, camiye gidiyor musun?

-Hayır.

-Peki, Hac’ca?

dersim-göl-Gitmiyorum.

-Kuran okur musun?

-Okumam.

-Ramazan orucu (uzun olanı) tutar mısın?

-Tutmam.

-O halde, sen yalan söylüyorsun!.. Bu sözüm üzerine yine sinirlenip aniden ayağa fırladı ve bana sertçe:

-Neden, ben gavur muyum ki; sen böyle diyorsun! dedi; sakinleştirdim ve:

Hele otur otur; otur da konuşalım, dedim:

Bak, ciğerim! Sen Alevisin. Pir Rayver sahibisin. Senin bir yol’un var. Bu sebeple sen, “ben, “Müslümanım” diyeceğine “ben, Aleviyim”, demelisin! Şayet sen, “ben, Müslümanım” dersen, o vakit hem kendini inkâr etmiş olursun hem de Müslüman olanlar sana, “madem Müslümansın, hadi gel Camiye gidelim, namaz kılalım, oruç tutalım vs.” derler. Tekrardan aniden ayağa kalktı, yine ben el attım oturttum. Bu sefer biraz da ben sessizliğe büründüm. Bunun üzerine dayanamadı; bana dönüp:

Amcam, neden konuşmuyorsun? dedi. Ben:

-E, ciğerim sen ha bire bana, söylediklerime kızarak ayağa kalkıp gitmeye yelteniyorsun. Etrafına bak; herkes bize bakıyor. Bunun üzerine beni bu sefer anlamış olmalı ki gülümseyerek gidip bize iki çay daha kapıp geldi. Geldiğinde yanında başka bir delikanlı da vardı. Yeni gelen genç elimi tokaladı ve bana:

-Amca, sen nereden geliyorsun?

Avusturya, dedim. Bunun üzerine:

-Elinden hürmetle öperim. “Xızır şahidim olsun”, “Bağır Dağı aşkına” ki sen doğru söylüyorsun. Ben, anlamamış gibi yaptım ve:

-Neden ki? dedim. Bunun üzerine bana:

Senin bu teyze oğluma söylediklerinin hepsini ben duydum. Aha burada arkanızda, şu pencerenin dibinde oturuyordum. İnan ki amca, bu memlekette bizim insanımız korkuyor ve korkusundan, “biz Müslümanız” diyorlar. Fakat, hiçbiri de o manada Müslümanlığın gereklerini yerine getirmiyor. Yani kendilerini, Aleviliğini inkâr ediyorlar. Kimse, korkmadan çekinmeden, açık açık biz Aleviyiz, farklıyız demiyor.

Evet, genç delikanlı tüm bunları bana, bizim ana dilimiz olan Kırmanc’ki (Zaoné Ma/Zazaki) ile söylemişti. Benim, tatlı bir şekilde kapıştığım teyze oğlum ise ha bire ana dilini bildiği halde Türkçe’nin gözüne vurmuştu. Neyse, neticede teyzeoğlum(!) ile aramızdaki ufak gerginliği tatlıya bağladık. Oradan ayrılmak üzereyken teyze oğlum da beni anlamış olacak ki, nihayetinde bana:

-Amca, elini ver ben de öpeyim, dedi. Elbette töremiz ve itikadımız gereği ben elimi vermedim. Bunun yerine gözlerinden öptüm ve hatır isteyerek oradan ayrıldım.

Bu sene benim yaşantım böyle kesitler oldu. Şimdi oturup bunları kaleme almaya ve sizler ile paylaşmaya çalışıyorum. İnşallah ve umut ederim ki bir daha memlekete gittiğimde insanımız, biraz daha kendi varlığının ve dolayısıyla değerlerinin farkına varır; dilini, inancını ve kültürünü biraz daha ileri bir aşamaya taşır...

Ali Dikme

www.dersimnews.com.tr

*Zazaca’dan Türkçe’ye çeviri: Asmén Ercan Gür, editör, Çıla.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

1.788 kere okundu

Gülengül Üsdtündağ; “Yetiş Pirim”