“Kemerê Bımbareki (Düzgün Bava) ile Hasret Gültekin’in heykeli meselesi”

Author editor

Asmen Ercan Gür has written 920 post in this blog.

Na nezdi de zonê made namê xo “Ğezna Dêsimi Bava Nejdi de Raa Haqi sero mobet…” ra jü kıtab vecen. Na kıtab de ebe gıraniye Raa Haqi, zobin ki hardo dewrêş, zon, kultur amo ra zon. Mı ke halo pêên da kıtabi dırê persi veciyay werte. Mı ewro Bava Nejdi rê telefon kerd. O mobetê made qesa amê Kemerê Bımbareki be mesela hêkelê Hasret Gültekini. Mı waşt ke fıkrê pirê xo bıresnine şıma ki. Ma çıtur ke qesey kerdo, hên ki nusna.

KIRMANCKİ (Zazaca):

“Kemerê Bımbareki be mesela hêkelê Hasret Gültekini”

Nejdi Bava: Vanê ke, hêkel/hêykel ardo, berdo Kemerê Duzgıni de no ro. No tore ‘Raa’ made erkan niyo; ne hêkel erkano, ne ki turba. Hêkel sınata Yunanu be İtalyanuno. Turba sınata Erevuna. İ wazenê eve hêkel u turva biarê xoviri.

Pir u ewliyaê ma, şair u sınatkarê ma, dewrêsê ma nêmırenê, resenê rama Haqi. Çıxa ke lese ra benê ê hardi ki, roê inu mara pia ro. Ma inu eve roê inu ame ra xo viri, cırê wair vecinime. Ma namê inu dame zu ko, zu hini, hên cırê benime wair.

Coka hêkelê i mormeki arden u werte de fetelnaene rınd niya. Zaf ke wazenê inu dewa Pir Sultani de biarê ra xoviri uza, ya ki dewlete ke izne dana Madımak de hêkelê inu ronê. Çı ke na barbarêni uza biya.
Mesela serra 1969ine de Dêsım de jü sewê de Pir Sultani tertip kerde. Dewletê izne nêdê cı. Zu nasê de ma, Mehmet Kılan şi ke polêsu ra mısade bıcêro, çêverê qereqoli de inu na pa, o laceko xas kist. No derdo de gıran bi. Ma hêkelê Mehmet Kılani uza nêna ro, hama ma o xovira ki nêkerd.

Nıka mekanê Duzgıni mekano de jiyargeo. Uza caê hêykelu niyo. Ma ke hêkel kerd uza. Dıma nira çiyê de bin vezenê werte. Teko zu ki vejino, vano, Duzgı Bava Zeuso.

Xal Çelker: Hêya.
NB: Na nêna re ma, kara i bina bena kerdenê de nianne de. Rêyna vaji, erkanê ma de hêkel çino.

XÇ: Hêya piro. A coğrafya de hondê serri mıletê ma weşiya xo ramıta. Eke torê de nianên wertê qomê made bıbiyêne hêkeli ki biyêne.
NB: Made ke hêkel bıbiyêne hondê sêyidê ma qır kerdi, axiri hêkelê zu vırastêne. Zu hêkelê Sêy Rızay esto. O ki şaseto.

XÇ: Nêzan a taw rıza Dêsımıca amê guretene?
NB: Erkan niyo, erkanê Raa Haqi niyo. A zu dawawa. Na dawa ki ebe usıl u fıkıriyaisê suke gureta xo dest, coka o hêkel uza no ro. Ma cırê hurmet karime, hama nêsonime verde çılu pa nênanime. Ma some Gola Çetu de çılu name pa.

XÇ: Ma taê ajo newe uca çıla ki vêşneno.
NB: Ma beno, beno. Se vaji, waxt, zeman, mekan! Hama o tore erkanê made çino.

XÇ: Hêya.
NB: Hama şaset ra vırasto, ardo uza. Beno, çı ke a suke suka şasetiya.

XÇ: Vana, uca mekanê ‘Rae’ niyo, mekanê siyasetiyo?
NB: Hêya. Uza suka, a ki politika sukuna. Hama bızanê ke qetılkarê inu ki wairê politika sununê. (…)

XÇ: Piro, ma nae erkanê made caê xo çinêbiyaene ra gore vanime. Se ke to va, ma inurê hurmet karime, dawa inu dawa mawa, decê inu decê mao.
NB: Ma inu beton ra nêcemednenime, tanya xora, zerriya xode keme meyman. İnu bedel do, i ê mae.(…) Nia de! Hêkelê ewliyanunê maê pilu, jiyargewu ki çino, ma namê inu do ve zu ko, hên cırê wair vejiyaime.

XÇ: No çiyê de muhimo.
NB: Helvet. Fikriyatê qomiyo, qewm u qevulê qomiyo, ‘Raa’. İsan de nia daena qomiya. Lese ê hardê dewreşiya. Ro daimiyo, ewliya u embiyaê ma nêmırenê; roê dine daim wertê ma dero. Ma i roy ro wair vecinime, herre u kerrey rê nê…

26.07.2020
Xal Çelker

Yakında zamanda “Dersim’in değerli hazinesi Bava Nejdi ile Raa Haqi üzerine muhabbet” adlı bir kitap yayınlayacağım. Bu çalışmada, ağırlıklı olarak Dêsım “Raa Haq ‘İnancı’ dile gelmektedir. Yanı sıra kutsal topraklar, dil ve kültürel değerler de işlenmiştir. Kitaba son halini verdikten sonra birkaç sual ortaya çıktı. Bunun üzerine Nejdi Bava’yı telefonla aradım. Sohbette konu, gündem olduğu için “Kemerê Bımbareki” ile Hasret Gültekin’in heykeli meselesine geldi. Ben de pirimin bu konu hakkındaki duygu ve düşüncesini sizlerle paylaşmak istedim. Muhabbetimizi olduğu gibi yazıp sizlerle buluşturuyorum.

Türkçe metin: 

“Kemerê Bımbareki (Düzgün Bava) ile Hasret Gültekin’in heykeli meselesi”

Nejdi Bava: Diyorlar ki bir heykel getirip Kemerê Duzgı’ya koymuşlar. Bu durum, yapılan bu iş, ‘Yol’umuz  erkan ve usulüne uygun değildir. Ne heykel, ne de türbe türü bir gelenek ‘Yol’da bulunmamaktadır. Heykel Yunan ve İtalyan, türbe ise Arap-İslam sanatıdır. Onlar bu türden anıtlarla (ölmüşlerini) yad ederler.

Bizim pir ve evliyalarımız, sanatçılarımız, dervişlerimiz ölümsüzdür, onlar Hak’kın rahmetine kavuşurlar. Her ne kadar beden toprakla buluşuyorsa da ruhları ölümsüzdür. Biz, onları bu ruhları ile anar ve hatırlarız. Bu şekilde onlara sahip çıkarız. Bunu yaparken onların hatırasını, ismini bir dağa, bir çeşmeye, ya da doğada başka bir yere veririz. Bu şekilde sahipleniriz. 

Bu sebeple o şahsın heykelinin getirilip o şekilde ortada dolaştırılması üzücü ve münasip bir durum değildir. Ama birileri çok istiyorsa, onu Pir Sultan’ın mekanında anabilir, orada ya da devlet izin verirse Madımak’a bu heykeli diker. Bu daha anlamlıdır. Çünkü bu insanlık ayıbının, bu barbarlığın olduğu yer orasıdır, Sivas Madımak’tır.

Bir örnek vermem gerekirse; 1969 senesinde Mameki’de (Tunceli) “Pir Sultan” adına bir gece tertiplenmişti. Bu etkinliğe devlet erki izin vermedi. Bir yakınımız olan Mehmet Kılan gidip polisten izin almak istedi. Bunun için karakola vardığında, karakolun kapısında ateş ederek o civanmert güzelim delikanlıyı katlettiler. Bizim için bu ağır bir dert ve travmaydı. Biz bunca ağır ve zor bir olay yaşadığımız halde Mehmet Kılan’ın heykelini oraya dikmedik, ancak onu unutmadık ve anısını yaşattık.      

Şimdi, Duzgı’nın mekanı çok kutsal bir ziyaret yeridir. Orası heykel dikilecek bir yer değildir. Şayet biz bu olayda olduğu gibi oraya heykel dikmeye kalkarsak, arkasından başka şeyler de gelir. Öyle ki biri de çıkar, der ki “Duzgı, Tanrı Zeus’tur.”  

Xal Çelker: Evet.

NB: Bu bize uymaz. Bu türden bir davranış sadece başkalarının işine yarar. Bir daha söyleyeyim, bizim usul ve erkanımızda “heykel” sanatı yoktur!

XÇ: Evet Pirim. Halkımız onca senedir o coğrafyada yaşamını sürdürüyor. Böylesi bir usul ve erkan halkımızın geleneği olmuş olsaydı, orada heykeller de olurdu.

NB: Şayet bizde heykel sanatı olmuş olsaydı onca inanç önderi Seyidimiz katledildi, onların hatırasına bir heykel yapılırdı! O şehirde sadece Seyit Rıza’nın bir heykeli var. O da siyasi bir maksatla dikilmiş.

XÇ: Bilmem, o zaman Dersimlilerin rızası alındı mı?

NB: Erkan değildir. Dêsım Raa Heq ‘İnancı’nın usul ve erkanı değildir. O bir davadır. Bu dava da şehir usul ve düşünüş tarzına göre ele alınmış. O sebeple o heykel oraya konulmuş. Biz kendisine (Seyit Rıza’ya) hürmetkarız. Ancak gidip de heykelinin önünde ziyaret yeri misali mum yakmayız! Biz gidip Gola Çhetu ziyaretimizde mumları yakarız.  

XÇ: Fakat şimdi yeni nesilden bir kesim orada da mum yakıyor!

NB: Demek ki oluyor, oluyor işte. Ne diyeyim, zamanın ruhu! Ancak böylesi bir adetin bizim usul ve erkanımızda yeri yok.

XÇ: Evet.

NB: Ama siyaseten bunu yapmışlar, oraya getirmişler. Olur, çünkü o şehir siyaset şehridir.

XÇ: Yani diyorsun ki, orası Yol mekanı değil, siyaset mekanıdır?

NB: Evet. Orası şehirdir. O da şehir politikasıdır. Fakat bilinmelidir ki, onların katilleri de o şehir politikasının ürünleridir. (…)

 XÇ: Pirim; biz bunu erkanımızda yeri olmadığı için söylüyoruz. Senin de belirttiğin gibi biz onlara hürmetkarız. Onların davası, bizim davamızdır. Onların acısı, bizim acımızdır.

NB: Biz, onları beton ile dondurmuyoruz. Yüreğimizin sıcaklığında, gönlümüzde mihman ediyoruz. Onlar, bedel ödemişler, onlar bizim birer değerimizdir. (…)

Bak, bizim kutsal değerlerimizin, yüce evliyalarımızın da dikili bir heykeli yoktur! Biz, onların adını, bir dağa vermişiz. Bu şekilde onları yaşatarak sahiplenmişiz. 

XÇ: Bu dediğin, çok önemli bir tespit.

NB: Elbette. Bu toplumun düşünüş tarzıdır, kabulüdür, Yol’dur. Halkın insana bakış açısıdır. Beden kutsal toprağındır. “Ruh” ise, daimdir, her zaman yaşayandır. Bu yönüyle bakıldığında, bizim evliya ve embiyamız ölmezdir, ölümsüzdür. Onların ruhu her daim bizimle birliktedir, içimizdedir. Biz bu ruha sahip çıkıyoruz, taşa betona değil…* 

26.07.2020
Xal Çelker

*Kırmancki’den Türkçe’ye çeviren: Ercan Gür

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

386 kere okundu